Bewijs

Zoveel probiotisch onderzoek wordt er gedaan

Steeds intensiever onderzoek, met name in de voedselsector, heeft geleid tot de typering en het functioneel en diepgaand onderzoeken van vele nieuwe soorten micro-organismen die de probiotische flora vormen die invloed heeft op menselijk welzijn.

De fylogenisch dominante prokaryoten in de menselijke darm behoren tot twee takken en zijn onderverdeeld in Gram-positieven, die up hun beurt bestaan uit Lactobacilli en Bifidobacteria, en Gram-negatieven, die verder worden onderverdeeld in bacteroïden, fusobacteriën, enterobacteriën en propionbacteriën.

De darmbacteriesoorten die tot nu toe bekend zijn, zijn nog maar een deel van alle soorten die aanwezig geacht worden te zijn in de verschillende onderdelen van het maag-darmkanaal.

Wat kwantiteit betreft groeit hun concentratie met ongeveer duizend (103) eenheden die een kolonie (cfu/ml) in de maag en de dunne darm vormen, tot minstens 100 miljoen (108) in het eerste gedeelte van de dikke darm (het ileum), en bereikt concentratie van 10 miljard tot 1000 miljard (1010-1014) bacteriecellen in de karteldarm.

Wat kwaliteit betreft bestaat deze microflora hoofdzakelijk uit niet-sporogene bacteriën, d.w.z. bacteriën die geen sporen aanmaken, en anaerobische bacteriën, d.w.z. bacteriën die alleen goed kunnen groeien in de afwezigheid van zuurstof.

De heilzame eigenschappen van de micro-organismen in gefermenteerd voedsel, met name melkproducten, zijn al eeuwenlang algemeen bekend, maar de eerste wetenschappelijke observatie is gedaan door Nobelprijswinnaar Elie Mechnikoff die in 1907 opmerkte dat het eten van niet-ziekteverwekkende bacteriën via yoghurt een positief effect had op de endogene bateriële flora en op de functionaliteit van het maag-darmstelsel.

Het duurde echter tot nog maar kort geleden dat, dankzij microbiologisch, epidemiologisch en klinisch onderzoek, er licht werd geworpen op het substantiële verschil tussen biologisch actieve soorten en soorten die ineffectief zijn omdat ze worden vernietigd in de maag, ongeacht genus en soort.

Het eerste assortiment van probiotische producten in de vorm van gefermenteerde melk verscheen in 1995 op de Italiaanse markt, als resultaat van Nestlé's onderzoek, waardoor de soort Lactobacillus johnsonii La1 met succes werd geïsoleerd, gekarakteriseerd en beëxperimenteerd – deze soort is bijzonder resistent tegen maagzuur en gal, en hecht zich uitstekend aan de darmwand.

Terwijl het oorspronkelijk geselecteerd was vanwege deze kenmerken heeft Lactobacillus johnsonii La1 aangetoond dat het in staat is om niet alleen de darmflora opnieuw in balans te brengen, maar ook om de activiteit van de fagocyten te stimuleren en de aanmaak van antilichamen te vergroten.

Tegenwoordig worden probiotica ook vaak geconsumeerd door het innemen van vriesgedroogde middel die worden gebruikt voor het maken van capsules, tabletten en siropen, die mengsels bevatten die voornamelijk bestaan uit Lactobacillus, Bifidobacterium en Streptococcus, wat belangrijke en relatief veiligere bestanddelen van de darm-microflora zijn. In 2001 hebben het WHO en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de V.N. erg nauwkeurige richtlijnen opgesteld voor het veilige gebruik van 'probiotische' micro-organismen.

Het moet aan de volgende vereisten voldoen:

• maagzuur en gal weerstaan en derhalve kunnen overleven in de zuuromgeving van de maag;
• zicht stevig hechten aan het slijmvlies, het koloniseren en in de darmen in leven blijven;
• identificeerbaar zijn wat betreft de soort en de concentratie aan levende bacteriën;
• goed gedefinieerd zijn wat betreft de effectieve dosis en de therapeutische indicaties, die onderbouwd moeten worden door wetenschappelijk bewijs;
• herkend worden door de gastheer, d.w.z. normaal voorkomen in de flora van een gezonde darm;
• vrij van bijwerkingen zijn, ook voor patiënten met weerstandsproblemen

Actiemechanismen en heilzame werkingen

Met behulp van de bovengenoemde kenmerken en het volgende diepgaande onderzoek in de afgelopen jaren hebben de producenten, in samenwerking met de universiteiten, micro-organismesoorten geselecteerd en getypeerd die erg van elkaar verschillen wat betreft hun probiotische effecten.

Er zijn evenveel actiemechanismen die corresponderen met deze veelvoud aan effecten, en deze zijn vaak complex en moeilijk uit te leggen. In het algemeen kan men het echter vereenvoudigen door te zeggen dat de actiemechanismen uit twee stadia bestaan:

1. aanhechting aan het slijmvlies van de darm
2. interactie met het interne ecosysteem.

Sommige probiotica zijn zelfs effectief dankzij de productie van stoffen die een anti-microbiale activiteit vertonen, zoals bacteriocines, waterstofperoxide of melkzuur, wat de groei van ziekteverwekkende micro-organismen remt. Andere kunnen werken door de darm barrière direct te versterken, wat doorlatendheid en het daaruit volgende verlies van macromoleculen voorkomt, fenomenen die merkbaar zijn bij darminfecties en voedsel-intolerantie. Weer andere oefenen een voedende werking uit op het slijmvlies van de karteldarm of beschermen het slijm op de darmwand.

Tenslotte zijn er nog probiotische micro-organismen met een immuno-stimulerende functie, die de darmbarrière direct beïnvloeden en zo cellen die IgA produceren en darm-epitheel-lymfocyten stimuleren, en de productie van IgE interleukinen moduleren.

Deze heilzame werkingen op het organisme vereisen echter een langdurige inname, zodat de fysiologische bacteriële flora het wint van de ziekteverwekkende bacteriële flora, en zo een goede darmregelmaat gegarandeerd wordt.

Therapeutisch bewijs

De therapeutische mogelijkheden van sommige probiotische soorten, op zichzelf of in samenwerking, zijn onderbouwd door zowel wetenschappelijke in-vitroevaluaties als klinische in-vivostudies.

Recent onderzoek naar Lactobacillus acidophilus (johnsonii) LA1 gepubliceerd door de American Society of Nutrition toont interessante data over de afname van gastritis veroorzaakt door Helicobacter pylori na toediening van een probioticum in combinatie met de standaard-antibioticamiddelen met Claritromycine (81% afname van maagportiergastritis vergeleken met 71% voor alleen het antibioticamiddel).

Lactobacillus acidophilus is ook nuttig in medicamenten voor het genezen en voorkomen van het prikkelbaredarmsyndroom en verschillende vormen van diarree, vooral in samenwerking met andere probiotica zoals Lactobacillus GG rhamnosus en Saccharomyces boulardi.

Van Lactobacillus GG (rhamnosus), waarvan de naam afkomstig is van de ontdekkers Dr. Gorbach en Dr. Golden, die het isoleerden in 1985, en dat uitzonderlijk goed overleeft in zure omgevingen en zich erg sterk vasthecht aan het darmslijmvlies, is aangetoond dat het de ernstigheid en duur van diarree veroorzaakt door een rotarovirus significant vermindert, en diarree-episodes in verband met colitis veroorzaakt door Clostridium difficile (een darmverontreiniger) vermindert.

Bovendien is er experimenteel bewijs dat het darmonsteking die in verband gebracht is met darmallergieën kan verminderen (waaronder melkallergie bij pasgeboren babies: zuigelingen die borstvoeding krijgen en die L.GG innemen vertonen significante verbetering in constitutioneel eczeem). Bovendien is er onderzoek in uitvoering naar toepassingen voor de behandeling van diverticulitis.

In 9 klinische studies die zijn uitgevoerd in de late jaren '90 met in het ziekenhuis opgenomen kinderen, die behandeld werden met Bifidobacterium spp en Streptococus thermophilus en dagelijks werden gecontroleerd op diarree-episodes en anti-rotavirus-antigenen, verkregen de auteurs significante en geruststellende resultaten: maar 7% ontwikkeling van de diarree-aandoeningen voor kinderen die met probiotica behandeld zijn, vergeleken met 31% voor diegenen die behandeld werden met een placebo.

Een recent onderzoek naar de soort Lactobacillus casei Shirota meldt diens aanwezigheid in de uitwerpselen van gezonde vrijwilligers na drie weken dagelijkse consumptie van gefermenteerdde melk met daarin 6,5 miljard van deze bacterie. Dit toont aan dat L.casei Shirota doorgang door de maag kan weerstaan en de darmen in levende en actieve staat kan bereiken, wat een fundamentele voorwaarde is om een bacteriesoort als probiotisch te definiëren.

Het werd echter geobserveerd dat de LcS-soort niet permanent aan de darmwand hecht, en daardoor is het 2-3 weken na de laatste inname niet meer aanwezig in de uitwerpselen. Dit suggereert dat het nodig is om het probioticum elke dag opnieuw te herstellen om een hoog genoege kwantiteit binnen de darmen te behouden.

Nieuwe soorten

Zowel het medisch onderzoek als bedrijven die in de voedselsector werken zijn betrokken bij het zoeken naar kennis over probiotica. Het doel is om bacteriesoorten te vinden die wetenschappelijk (en niet alleen door empirische observatie) de menselijke gezondheid kunnen bevorderen. Er bestaan al vele onderzoeksprojecten die bevoegdheid geven voor het adverteren van bepaalde bacteriën.

Bacillus clausii: regulator van het afweersysteem

Hoewel dit geen bacterie is die in de darmflora leeft wordt het al een tijd lang gebruikt om veranderingen in de darmflora te voorkomen, of voor het herstellen van veranderde microbiotische balans, wat de oorzaak is van meteorisme en buikpijn. In een recent Italiaans onderzoek naar de behandeling van het Darmbacterievervuilingssyndroom (SIBO) werden 60 patiënten willekeurig verdeeld in twee groepen: de eerste groep kreeg een maand lang 3 maal per dag sporen van Bacillus clausii toegediend, terwijl de tweede groep een antibiotisch middel kreeg met een desinfecterende werking op de darmen. De resultaten zouden aantonen dat de effectiviteit van de twee behandelingen vergelijkbaar is.

De ontkieming van de clausii-sporen leidt tot een regulatie van het afweersysteem en een effect van strijdige concurrentie met de zeikteverwekkende microflora. De vaardigheid van Bacillus clausii om het afweersysteem in de dunne darm te stimuleren in de ontkiemfase lijkt ook een rol te spelen in het verlichten van de allergiesymptomen, vooral voor atopische kinderen, zowel door direct de aanmaak van antilichamen zoals IgA te beïnvloeden als door de activiteit van het darmlymfeweefsel te beïnvloeden.

Lactobacillus reuteri: evenwichtshersteller voor buikpijn bij pasgeboren babies

Dit is één van de weinige lactobacillen die van nature voorkomen in het menselijk maag-darmkanaal. Het heeft een positieve invloef op de kolonisatie van de darmen, en is aangetroffen in proefmonsters uit de maag, de twaalfvingerige darm en het ileum, waar het een immuno-modulerende werking uitoefent. In een recente studie in Pedriatics magazine (januari 2007) is deze soort onderzocht om zijn efficientie voor de behandeling van buikpijn bij pasgeboren babies te evalueren. Men onderzocht 90 zuigelingen met deze baby-buikpijn, variërend in leeftijd van 21 tot 90 dagen, die allemaal borstvoeding kregen.

Deze werden willekeurig opgedeeld in twee behandelingsgroepen die respectievelijk Lactobacillus reuteri in druppels (108 cfu per dag) of Simeticone (een anti-schuimmiddel tegen gasbuikpijn in doses van 30 mg, 2-4 maal per dag) toegediend kregen gedurende 28 aaneengesloten dagen. Het Lactobacillus reuteri-supplement bleek effectiever te zijn vergeleken met de behandeling met Simeticone, in het significant verminderen van niet alleen de duur, maar ook de intensiteit en het voorkomen van de buikpijn.

Lactobacillus fermentum: natuurlijke anti-infectieve activiteit

Een nieuw therapeutisch gebied waar probiotica veel interesse wekken betreft de behandeling van infecties in de geslachtsdelen. Een aanzienlijk deel van de darm-microflora wordt vernietigd door antibiotica, wat het scheppen van omstandigheden mogelijk maakt die gunstig zijn voor de ontwikkeling van ziekteverwekkende organismen zoals Candida albicans en Clostridum difficile, wat kan leiden tot infecties, bloedvergiftiging, colitis en diarree.

Een onderzoek door de afdeling Microbiologie en Immunologie van de Universiteit van West-Ontario in Canada meldt het eerste bewijs van een volledige klinische afname van infecties van het urogenitaal stelsel na orale consumptie van probiotica. Het significante aspect is dat hoewel het probioticum oraal ingenomen wordt, het na een week behandeling mogelijk is om in het vaginale slijmvlies de soorten Lactobacillus rhamnosus GR-1 en Lactobacillus fermentum RC-14, die voor de therapie gebruikt worden, te isoleren.

Bifidobacterium infantis: effectief in de behandeling van het prikkelbaredarmsyndroom

In een zeer recent onderzoek gepubliceerd in het American Journal of Gastroenterology door een team van onderzoekers aan de Department of Medicine van de Universiteit van Manchester werd een significante verbetering (meer dan 20%) opgemerkt in de vermindering van buikpijn, opzwellingen, spanning, onvolledige leging en vermindering van de gasmassa in de uitwerpselen van vrouwen.

De klinische test is op enorme schaal voltrokken met 362 patiënten die lijdden aan het prikkelbaredarmsyndroom die willekeurig werden onderverdeeld in twee groepen, die 4 weken lang elke dag werden behandeld met capsules met 1X 108 cfu Bifidobacterium infantis versus een placebo.

De aanzienlijke verbetering werd niet geassocieerd met significante negatieve werkingen, en daarom beveelt de klinische effectiviteit van dit probioticum het aan om het in de medische praktijk te gebruiken.

Studies

• Probiotics - Evidence on Florativia